Makaleler

Dikkat Eksikliği Hiperaktivite Bozukluğu

Evde sürekli hareketli, sakin kalmayı beceremeyen, sınıfta, derste dikkati çabuk dağılan, dersi dinlemekte zorlanan,ödevlerini yapmayı çoğu zaman unutan,arkadaşlarıyla da zaman tartışan bir çocuğunuz var.

Okulda öğretmeni ise bu durumdan oldukça şikayetçi çünkü,dersin işleyişini aksattığını düşünüyor ve bir çözüm aramak ümidi ile öğrenciyi rehberlik öğretmenine yönlendiriyor.Rehber öğretmenin aklındaki soru; DEHB ?

Peki nedir bu dikkat eksikliği hiperaktivite bozukluğu ?

Dikkat Eksikliği Hiperaktivite Bozukluğu toplumda yaklaşık olarak % 5-7 gibi çok yüksek bir oranda görülen tıbbi bir hastalıktır. (Ercan,2014).

Nörolojik temelli bu hastalığı; dikkat eksikliği belirtilerinin olduğu tip hiperaktivite yani aşırı hareketliliğin,dürtüselliğin olduğu tip her ikisinin beraber bulunduğu birleşik tip olmak üzere 3 tip olarak ele alabiliriz.

Dikkat eksikliğinin belirgin olduğu tipte , kişi günlük işlerinde unutkandır.Eşyalarını bir yerde unutur,dalgındır,toplantılarına geç kalır,dağınıktır.Bir işe konsantre olmuşken küçük bir uyaranla dikkati dağılıverir.Fakat dikkat edilmesi gereken husus bazen ebeveynler ‘benim çocuğum saatlerce dikkati dağılmadan bilgisayar oyunlarını oynuyor, tv izliyor?’ diye düşünebilirler fakat bu durum dikkat eksikliği olmadığı anlamına gelmez çünkü görev ve sorumluluklarla ilgili konularda bu belirtiler meydana gelmekte,sevdiği işi yaparken söz konusu olmamaktadır.

Çocuklarda hiperaktivite ise,çocuğun yaşına göre çok daha hareketli,aceleci veya aşırı konuşkan olmasıdır.(Ercan,2014).Sınıfta yerinde duramayan,evde koltukların üzerinde zıplayan,bir yere tırmanmaya çalışan,riskli işleri yapıp sonrasında pişmanlık duyan çocukları gözünüzün önüne getirin…işte bu çocukları hiperaktif çocuklar olarak belirtebiliriz.Bu tipte görülen dürtüsellik kavramını da açıklamak gerekirse arkadaşlarının sözünü kesen,soruyu bitirmeden cevabını yapıştıran,arkadaşlarının işlerine,oyunlarına burnunu sokan çocukları düşünebiliriz.Bununla birlikte her hareketli çocuğu hiperaktif diye düşünürseniz,bu doğru bir yaklaşım olmaz.Çocukların yetişkinlere göre daha hareketli olması normaldir.Burda önemli olan nokta bu durum çocuğun günlük yaşamını,okul başarısını,akranlarıyla ilişkisini etkilemeye başlamışsa burada bir rahatsızlıktan söz edebiliriz.

Yetişkinlerde görülen DEHB’de ise;bu belirtileri işe geç kalma,toplantılarda sıkılma,bir projeden sıkılıp diğerine geçme,sabır gerektiren işlerden kaçınma,zamanı kötü kullanma,çok konuşma,içsel huzursuzluk olarak sayabiliriz.

Peki nedir bunun sebebi?

Nörolojik tabanlı olan bu rahatsızlıkta beynin görsel uyaranlara spontan dikkati vermeyi düzenleyen posterior dikkat sisteminde sorun olmamasına rağmen prefrontal bölge dikkat sisteminde ve bu bölge tarafından düzenlenen ‘vijilans’ olarak da adlandırılan dikkatin görev ve sorumluluk alanına yöneltilmesi ve sürdürülmesinde yetersizlik vardır.(Ercan,2014)

Ayrıca genetik geçiş,sosyokültürel ortam,kişilik özellikleri gibi etkenler de önemli rol oynamaktadır.

Psikiyatrik/Psikoterapötik Tedavi ve Tavsiyeler

Tedavi yöntemini ilaçlı ve ilaçsız olarak ikiye ayırabiliriz.İlaçlı tedavide dikkatin sürdürülmesi,dürtüselliğin azaltılmasına yönelik metilfenidat türevi uyarıcı ilaçlar kullanılmakta ve psikiyatrist hekimin kararına göre  diğer türden psikiyatri ilaçları ile tedavi desteklenebilmektedir.Önemli olan nokta;özellikle uyarıcı ilaçların kullanıldığı tedavilerde ilk zamanlar ‘tiklerin artması,titreme’ gibi yan etkiler görülebilmektedir.Bu ilaçları kullanırken bazı beklenmedik yan etki görüldüğünde mutlaka hekim bilgilendirilmelidir.

İlaçsız yöntemde ise;

  • Klinik ve Gelişim Psikoloğu aracıyla psikoterapi desteği almak
  • Dikkat ve konsantrasyonu arttırıcı yürüyüş gibi sportif ve mental egzersizler yapmak.
  • Not almak,ajanda bulundurmak
  • Bir işe karar vermeden önce ‘Dur-düşün-uygula’ ilkesini benimsemek
  • Alkolden uzak durmak,

olarak sıralayabiliriz.

Ebeveynlere yönelik ise tavsiyelerimi ise çocuklarını başkalarıyla kıyaslamamak,çocuğu ödevlerini unuttuğu için suçlamamak,başaramadıklarına değil başardıklarına odaklanmak,çocuğun agresif/saldırgan tutumu varsa öfke kontrolüne yönelik psikolojik yardım almak olarak belirtebilirim.

Herkese sağlıklı mutlu günler dilerim.

KAYNAKLAR

Ercan;E.S, Dikkat Eksikliği Hiperaktivite Bozukluğu ,Doğan Kitap,İstanbul(2014)

Psikoloji hakkında bilgilere https://pskcemengin.blogspot.com/ adresinden ulaşabilirsiniz.

E.Cem Engin

Uzman Klinik Psikolog

Yorum Yap